“เมื่อศาลรับฟ้องแล้ว ทำไมนายก อบต. ขอทุเลากลับมาปฏิบัติหน้าที่ได้ แต่ปลัด อบต. กลับทำแบบเดียวกันไม่ได้”
หลายคนมองว่า “ศาลรับฟ้องเหมือนกัน ก็ต้องหยุดงานเหมือนกัน และต้องขอทุเลาได้เหมือนกัน”
ในความเป็นจริง การรับฟ้องเป็นเรื่องเดียวกัน แต่ผลทางกฎหมายไม่เหมือนกัน เพราะ นายก กับ ปลัด อยู่คนละระบบกฎหมายตั้งแต่ต้น
“นายกท้องถิ่น” : หยุดปฏิบัติหน้าที่เพราะ “ผลของกฎหมาย” นายกเป็น ตำแหน่งทางการเมืองท้องถิ่น ได้มาจากการเลือกตั้ง
เมื่อคดีอาญาทุจริตเข้าสู่ศาล การหยุดปฏิบัติหน้าที่ของนายก ไม่ใช่โทษทางวินัย และ ไม่ใช่คำสั่งปลดออก แต่เป็น ผลทางกฎหมายชั่วคราว เพื่อคุ้มครองประโยชน์สาธารณะและกระบวนพิจารณาคดี เพราะเป็นเพียง “สถานะชั่วคราว”
กฎหมายจึงเปิดช่องให้ ศาลใช้ดุลพินิจพิจารณาทุเลาผลของกฎหมายนี้ได้ หากศาลเห็นว่า ไม่มีความเสี่ยงไปยุ่งเกี่ยวกับพยานหลักฐาน, ไม่กระทบการพิจารณาคดี , ยังจำเป็นต่อการบริหารราชการท้องถิ่น ศาลจึงอาจอนุญาตให้นายก กลับมาปฏิบัติหน้าที่ชั่วคราวได้
“ปลัดท้องถิ่น” : พ้นจากตำแหน่งเพราะ “คำสั่งทางวินัย” ปลัด อบต. เป็น ข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่นสายประจำ
เมื่อ ป.ป.ช. ชี้มูลความผิดทางวินัยร้ายแรง หน่วยงานต้นสังกัด มีหน้าที่ต้องออกคำสั่งทางบุคคล เช่น ปลดออก, ไล่ออก, ให้พ้นจากตำแหน่ง
คำสั่งเหล่านี้ ไม่ใช่สถานะชั่วคราว แต่เป็น“โทษทางวินัยตามกฎหมาย” เมื่อมีคำสั่งเช่นนี้แล้ว
สถานะข้าราชการของปลัด สิ้นสุดลงทันทีในทางกฎหมาย
เหตุผลสำคัญที่ปลัด “ขอทุเลาแบบนายกไม่ได้” ความแตกต่างสำคัญอยู่ตรงนี้
นายก ขอทุเลา ผลของกฎหมาย → ศาลอาญามีอำนาจพิจารณา
ปลัด ต้องการทุเลา คำสั่งทางวินัย → เป็นคำสั่งทางปกครอง
ศาลอาญา ไม่มีอำนาจทุเลาหรือเพิกถอนคำสั่งทางปกครองด้านงานบุคคล
หากปลัดยื่นคำร้องต่อศาลอาญา ศาลจะชี้แนะให้ไปใช้สิทธิทาง ศาลปกครองเท่านั้น
แล้วปลัดมีทางกลับมาทำงานได้หรือไม่ ?
มีทางตามกฎหมาย แต่ เป็นคนละเส้นทาง และยากกว่าอย่างมาก แต่ปลัดต้อง ฟ้องคดีต่อศาลปกครองขอเพิกถอนคำสั่งปลดหรือไล่ออก, ขอคุ้มครองชั่วคราว เพื่อให้ศาลปกครองทุเลาการบังคับตามคำสั่ง
ซึ่งในคดีทุจริตที่มีมติ ป.ป.ช. ชี้มูล ศาลปกครองจะใช้ดุลพินิจอย่างเข้มงวดมาก โอกาสได้กลับมาปฏิบัติหน้าที่ มีน้อยในทางปฏิบัติ
บทสรุปที่อยากให้ข้าราชการท้องถิ่นเข้าใจ
ความแตกต่างระหว่างนายกกับปลัด ไม่ใช่เรื่องเลือกปฏิบัติ แต่เป็นผลจาก โครงสร้างกฎหมายที่ออกแบบมาไม่เหมือนกัน
นายก = ตำแหน่งการเมือง → ศาลทุเลา “สถานะชั่วคราว” ได้
ปลัด = ข้าราชการ → ต้องต่อสู้ “คำสั่งทางวินัย” ในศาลปกครอง
การเข้าใจเรื่องนี้ให้ถูกต้อง จะช่วยให้เจ้าหน้าที่รัฐ ไม่เสียเวลาเดินคดีผิดทาง และวางแผนรับมือได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น