สารบัญ
โดน ป.ป.ช. แจ้งข้อกล่าวหาต้องทำอย่างไร? คู่มือสู้คดีทุจริตและแนวทางรับมืออย่างถูกวิธี
เมื่อมีจดหมายจากสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ส่งมาถึงบ้าน หรือที่ทำงาน เพื่อ เรียกรับทราบข้อกล่าวหา ความรู้สึกแรกของเจ้าหน้าที่รัฐเกือบทุกท่านคือความกังวลใจและสับสน หลายคนตั้งคำถามว่า “เราแค่ทำงานตามหน้าที่ ทำไมถึงกลายเป็น ถูกกล่าวหาคดีทุจริต?” หรือ “คดีทุจริตติดคุกไหม?”
ในฐานะที่ผมเป็น ทนายคดี ป.ป.ช. เชียงใหม่ ที่คลุกคลีกับคดีของเจ้าหน้าที่รัฐมาอย่างยาวนาน ผมเข้าใจดีว่ากระบวนการของ ป.ป.ช. นั้นมีความซับซ้อนและน่ากลัวสำหรับผู้ที่ไม่เคยสัมผัสภาษากฎหมาย บทความนี้ผมจะมาสรุปให้ฟังแบบภาษาบ้านๆ ว่าถ้าคุณ โดน ป.ป.ช. แจ้งข้อกล่าวหา ต้องตั้งสติอย่างไร และควรสู้คดีในทิศทางไหนครับ
1. เมื่อได้รับหมาย ป.ป.ช. เรียกรับทราบข้อกล่าวหา ต้องทำอย่างไร?
สิ่งแรกที่ต้องทำคือ “ตั้งสติและอ่านรายละเอียดในหมายให้ชัดเจน” ครับ หมายที่ส่งมามักจะเป็นการแจ้งว่าท่านถูกกล่าวหาในเรื่องใด เช่น ปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ หรือเกี่ยวข้องกับ คดีจัดซื้อจัดจ้าง
ต้องไปตามหมาย ป.ป.ช. หรือไม่?
คำตอบคือ “ควรไปครับ” การหลีกเลี่ยงไม่ไปตามหมายเรียกนอกจากจะไม่ช่วยให้คดีจบลงแล้ว ยังอาจทำให้ ป.ป.ช. มองว่าท่านมีพฤติการณ์หลบหนี ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อการขอประกันตัวหากเรื่องถึงชั้นศาล หรืออาจถูกออกหมายจับได้
ควรมีทนายตอนรับทราบข้อกล่าวหาหรือไม่?
ผมแนะนำอย่างยิ่งว่า “ต้องมี” ครับ หลายท่านประมาท คิดว่าเข้าไปชี้แจงเองได้เพราะเราไม่ได้ทำผิด แต่ในทางปฏิบัติ คำให้การในชั้น ป.ป.ช. คือ “หัวใจสำคัญ” ของคดี หากท่านให้การผิดพลาด หรือหลงประเด็นเพียงนิดเดียว คำพูดเหล่านั้นจะถูกบันทึกเป็นหลักฐานมัดตัวท่านในชั้นศาล ซึ่งยากจะแก้ไขในภายหลัง การปรึกษา ทนายคดีทุจริต ตั้งแต่วันแรกจึงเป็นการป้องกันความเสี่ยงที่ดีที่สุด
2. เจาะลึกข้อหาที่เจ้าหน้าที่รัฐมักโดนบ่อยที่สุด
ในคดีที่ผมดูแล ส่วนใหญ่มักจะหนีไม่พ้นข้อหาหลักๆ ดังนี้ครับ:
มาตรา 157 คืออะไร? (ปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ/ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่)
คดีมาตรา 157 ถือเป็น “กฎหมายครอบจักรวาล” ของเจ้าหน้าที่รัฐครับ ไม่ว่าจะเป็นการทำผิดระเบียบ การใช้อำนาจเกินขอบเขต หรือการนิ่งเฉยไม่ปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมายกำหนด จนเกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือทำไปเพื่อให้เกิดความเสียหาย หรือเพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้
- มาตรา 157 ติดคุกไหม? มีโทษจำคุกตั้งแต่ 1 ปี ถึง 10 ปี หรือปรับตั้งแต่ 20,000 บาท ถึง 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับครับ
- มาตรา 157 อายุความเท่าไหร่? มีอายุความ 15 ปีครับ นานพอที่ทำให้หลายคนเกษียณไปแล้วยังต้องกลับมาสู้คดี
มาตรา 149 คืออะไร? (คดีรับสินบน)
คือการที่เจ้าพนักงาน เรียกรับเงินโดยมิชอบ หรือรับทรัพย์สินอื่นใดเพื่อกระทำการหรือไม่กระทำการอย่างใดในหน้าที่ ข้อหานี้รุนแรงมากครับ มีโทษสูงสุดถึงประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต
คดีฮั้วประมูล และการจัดซื้อจัดจ้าง
ปัจจุบัน คดีจัดซื้อจัดจ้าง มาแรงมาก โดยเฉพาะประเด็นเรื่อง e-bidding, การเขียน TOR ไม่เป็นธรรม, การกำหนด ราคากลาง ที่สูงเกินจริง หรือแม้แต่ กรรมการตรวจรับพัสดุ ที่เซ็นรับงานทั้งที่งานยังไม่เสร็จ เหล่านี้ล้วนเสี่ยงต่อการถูกกล่าวหาว่า ล็อกสเปก หรือทำผิด พ.ร.บ.ฮั้ว ทั้งสิ้น
3. แนวทางการสู้คดีสำหรับเจ้าหน้าที่รัฐ: สู้ทางการเมืองหรือสู้ทางกฎหมาย?
การเป็น เจ้าหน้าที่รัฐสู้คดีอย่างไร ให้รอด? ผมมักจะเน้นย้ำกับลูกความเสมอว่า “พยานเอกสารสำคัญกว่าพยานบุคคล”
- เอกสารที่ต้องเตรียมไป ป.ป.ช.: รวบรวมระเบียบ คำสั่งมอบหมายงาน บันทึกข้อความ และเอกสารโต้ตอบทั้งหมดที่แสดงให้เห็นว่าเราทำตามขั้นตอน และไม่มีเจตนาทุจริต
- ประเด็น “เงินยืมหรือสินบน”: ในคดีเรียกรับเงิน บางครั้งอาจเป็นการยืมเงินกันส่วนตัว ซึ่งต้องมีหลักฐานการกู้ยืมหรือการคืนเงินที่ชัดเจนเพื่อหักล้างข้อหา
- การขาดเจตนา: หลายคดีเกิดจากความผิดพลาดทางธุรการ หรือความไม่เข้าใจระเบียบที่ซับซ้อน ซึ่ง ทนายคดีมาตรา 157 จะช่วยดึงจุดนี้มาเป็นข้อต่อสู้ว่าท่านทำไปโดยสุจริต ไม่ได้มีเจตนาพิเศษเพื่อกลั่นแกล้งใครหรือหาประโยชน์ใส่ตัว
5. ลำดับขั้นตอนกระบวนการคดี ป.ป.ช.
เพื่อให้ท่านเห็นภาพรวม ผมขอสรุปขั้นตอนสั้นๆ ดังนี้ครับ:
- แสวงหาข้อเท็จจริง: ป.ป.ช. รวบรวมข้อมูลเบื้องต้น
- ไต่สวนข้อเท็จจริง: มีการตั้งอนุกรรมการไต่สวน และส่งหมาย เรียกรับทราบข้อกล่าวหา
- การชี้มูลความผิด: หาก ป.ป.ช. เชื่อว่าผิด จะมีมติชี้มูลความผิดทั้งทางวินัยและอาญา
- ส่งเรื่องให้อัยการ: อัยการสูงสุดพิจารณาสั่งฟ้องต่อ ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ
- พิจารณาในชั้นศาล: ต่อสู้คดีในระบบไต่สวน ซึ่งแตกต่างจากคดีอาญาทั่วไป
6. คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: ถูก ป.ป.ช. เรียกตัวทำอย่างไร ถ้าไม่มีเงินจ้างทนาย? A: ท่านสามารถขอให้ ป.ป.ช. จัดหาทนายความให้ได้ครับ แต่อย่างไรก็ตาม การมีทนายความส่วนตัวที่ท่านไว้วางใจและมีประสบการณ์เฉพาะทางด้าน คดีทุจริต จะช่วยรักษาผลประโยชน์ของท่านได้ดีกว่าในเชิงลึก
Q: คดีเจ้าพนักงานยักยอกทรัพย์ หรือเบียดบังทรัพย์ของรัฐ ยอมความได้ไหม? A: คดีทุจริตเป็นความผิดต่อแผ่นดิน ไม่สามารถยอมความได้ ครับ แม้จะคืนเงินครบแล้ว ความผิดอาญาก็ยังคงอยู่ แต่อาจใช้เป็นเหตุบรรเทาโทษในชั้นศาลได้
Q: ควรให้การกับ ป.ป.ช. อย่างไรดี? A: “พูดความจริงที่ตั้งอยู่บนพยานหลักฐาน” ครับ สิ่งไหนจำไม่ได้ให้บอกว่าจำไม่ได้ อย่าคาดเดา เพราะถ้าให้การขัดกับเอกสาร ป.ป.ช. จะมองว่าท่านให้การเท็จทันที
Q: คดีทุจริตติดคุกไหม ถ้าเป็นครั้งแรก? A: ขึ้นอยู่กับความร้ายแรงและมูลค่าความเสียหายครับ หากความเสียหายไม่มากและมีเหตุอันควรปราณี ศาลอาจลงโทษสถานเบาหรือรอลงอาญาได้ในบางกรณี แต่ส่วนใหญ่คดีทุจริตศาลมักลงโทษจำคุกจริงเพื่อไม่ให้เป็นเยี่ยงอย่าง
การ โดน ป.ป.ช. แจ้งข้อกล่าวหา ไม่ได้หมายความว่าชีวิตราชการหรืออนาคตของคุณต้องจบสิ้นลง หลายท่านสามารถสู้คดีจนพ้นผิดได้หากมีการวางแผนที่ถูกต้องตั้งแต่วันแรก อย่ารอจนถึงวันที่ ป.ป.ช. ชี้มูลความผิด เพราะวันนั้นทางเลือกในการสู้คดีของคุณจะลดลงไปกว่าครึ่ง